Mistoqsijiet u Tweġibiet

Meta persuna tagħti informazzjoni fuq perikli jew illegalitajiet li jaffetwaw terzi persuni (eż: klijenti, membri tal-pubbliku jew min iħaddimhom) ikun att ta’ “whistleblowing”. L-infurmant normalment ma jkunx affetwat direttament jew personalment minn dawn l-azzjonijiet irregolari. Huwa jservi bħala messaġġier biex b’hekk persuni oħra jkunu f’pożizzjoni li jindirizzaw dawk l-azzjonijiet irregolari. L-infurmat m’għandux għalfejn juri provi ta’ dak li qed jirraporta.

Meta wieħed jilmenta, jkun qed jisħaq li hu personalment ġarrab trattament mhux xieraq. Dan it-trattament ħażin jista’ jinvolvi ksur ta’ drittijiet personali, tal-impjegat jew bullying. Min jagħmel l-ilment ikun jixtieq jikseb soluzzjoni jew ġustizzja b’interess personali u għalhekk għandu d-dmir li juri evidenza biex isostni l-każ tiegħu.

Le. L-infurmant jista’ jkun fost l-aktar impjegati leali . Iżda jemmen li hu fid-dover li jwissi u jwaqqaf periklu jew illegalita’ għall-benefiċċju tal-kollegi tiegħu, jew ta’ min iħaddem, jew tal-pubbliku. Dan jista’ jsalva l-ħajjiet, l-impjiegi, il-flus u r-reputazzjoni.

3 fehmiet biex taħseb dwar:

• Jekk it-tarbija TIEGĦEK kienet sejra l-isptar għal operazzjoni, tixtieq li infermier jgħid lil xi ħadd jekk ħaseb li l-kirurgu ma kienx kompetenti u perikoluż?
• Kieku INTI kont dik l-infermiera, għandek tgħid lill-maniġers tiegħek li taħseb li dan il-kirurgu ma kienx f’postu u jista’ jkun li qed jagħmel ħsara lill-pazjenti?
• Kieku kont il-maniġer f’dan l-isptar, tixtieq li xi ħadd jgħidlek dwar dan il-kirurgu qabel ma ssir ħsara lil aktar pazjenti u r-reputazzjoni tal-isptar tkun ġarrbet ħsara?

Kull ministeru tal-Gvern ta’ Malta għandu Uffiċjal tal-Iżvelar ta’ Informazzjoni, Protetta, għalhekk jekk int impjegat fis-settur pubbliku, trid tqajjem it-tħassib tiegħek mal-Uffiċjal tal-Iżvelar ta’ Informazzjoni Protetta fi ħdan il-ministeru tal-gvern li taħtu jaqa’ d-dipartiment tiegħek.

Jekk int impjegat fis-settur privat u min iħaddmek għandu proċeduri interni stabbiliti għall-informaturi, segwi dawn il-proċeduri. Ħlief għaċ-ċirkostanzi eċċezzjonali stabbiliti fil-liġi, ma tkunx protett bħala informatur sakemm l-ewwel ma tirrapportax it-tħassib tiegħek internament u f’konformità mal-proċeduri li l-impjegatur tiegħek għandu biex jirċievi u jipproċessa rapporti ta’ żvelar ta’ informazzjoni protetta.
Jekk l-impjegatur tiegħek ma għandu l-ebda proċedura interna biex jirċievi u jipproċessa l-informazzjoni, tista’ tirrapporta t-tħassib tiegħek lil uffiċjal estern tal-iżvelar ta’ informazzjoni protetta li jvarja skont is-settur li taħdem fih.

Għal gwida dwar kif tqajjem tħassib b’mod effettiv, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, tista’ tibgħat email lil [email protected]

Punti li għandek iżżomm f’moħħok qabel ma tipproċedi:

• Ibqa’ Kalm
• Ftakar li inti xhud, u mhux ilmentatur
• Ħalli l-fatti jitkellmu għalihom infushom — tagħmilx allegazzjonijiet żbaljati
• Ssirx investigatur privat u pprova investiga l-kwistjoni li qed tirrapporta dwarha.

Il-liġi timponi dmir strett ta’ kunfidenzjalità fuq persuni li jirċievu rapporti ta’ għemil ħażin. Dan ifisser li ma jistgħux — ħlief f’każijiet eċċezzjonali stabbiliti fil-liġi — jiżvelaw l-identità jew kwalunkwe informazzjoni li tista’ twassal għall-identifikazzjoni ta’ informatur lill-impjegatur jew lil xi ħadd ieħor mingħajr il-kunsens espliċitu bil-miktub tal-informatur.

Ħaddiem iqajjem tħassib b’mod kunfidenzjali jekk jagħti ismu biss bil-kundizzjoni li dan ma jiġix żvelat mingħajr il-kunsens tiegħu. Ħaddiem iqajjem tħassib b’mod anonimu jekk ma jagħtix ismu.

Le. Ir-rapporti anonimi mhumiex protetti skont il-liġi, għalkemm xorta jistgħu jiġu investigati.

Żvantaġġi oħra għall-Anonimi li jifdal:

• Li tkun anonimu ma jwaqqafx lil oħrajn milli jaqtgħu b’suċċess lil min qajjem it-tħassib;
• Huwa aktar diffiċli li jiġi investigat it-tħassib jekk in-nies ma jkunux jistgħu jistaqsu mistoqsijiet ta’ segwitu;
• Dan jista’ jdgħajjef it-tħassib li qed jitqajjem peress li jista’ jwassal lin-nies biex jissuspettaw li l-informatur qed iqajjem it-tħassib b’mod malizzjuż.

L-informaturi huma speċifikament protetti milli jiġu sparati jew milli jsofru kwalunkwe konsegwenza negattiva fuq il-post tax-xogħol tagħhom minħabba li jkunu nefħu l-informaturi. Barra minn hekk, informatur ma jistax jiġi vittimizzat, intimidat jew iffastidjat minħabba li jkun irrapporta tħassib ġenwin.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq li tonfoħ is-suffara fuq doings żbaljati li forsi tkun involut fihom int ukoll. Bħala regola, jekk tonfoħ is-suffara fuq xi għemil ħażin li tkun involut fih, il-liġi toffri gradi varji ta’ mitigazzjoni tar-responsabbiltà fir-rigward ta’ proċeduri kriminali, dixxiplinarji jew ċivili li jkunu qed jittieħdu kontrik. F’ xi każijiet, il-qorti jew it-tribunal li jkun qed jisma l-każ għandu jqis il-fatt li inti rrappurtajt l-għemil ħażin meta tkun qed tgħaddi s-sentenza u l-piena jew id-danni li tista’ tkun soġġett għalihom jistgħu jittaffew.

F’oħrajn, il-liġi tippermetti lill-Avukat Ġenerali joħroġ ċertifikat ta’ immunità sħiħa mill-prosekuzzjoni u l-liġi saħansitra tipprevedi l-għoti ta’ identità ġdida għal kollox. Kif ovvjament, dan kollu jiddependi u jvarja fuq il-gravità tal-każ.

Huwa importanti ħafna li jekk int involut fi għemil ħażin u tixtieq tikxef dan l-aġir ħażin, tfittex parir legali.

Biex rapport ikun protett għandek:

• Jemmen b’mod raġonevoli li l-informazzjoni li qed tirrapporta hija sostanzjalment vera u li turi li l-għemil ħażin qed jitwettaq mill-impjegatur tiegħek jew minn persuni li jaġixxu f’isem u l-interessi tal-impjegatur tiegħek;
• Ma jkunux qed jagħmlu d-divulgazzjoni għal gwadann personali.